Connect with us

Makaleler

Fukuyama: “Ulusal kimlik duygunuz yoksa, demokrasiniz de olamaz”

Amerikalı Ünlü siyaset bilimci Francis Fukuyama, ‘Ulusal kimlik duygunuz yoksa, en başta demokrasiye sahip olamazsınız. Çünkü aynı coğrafi alanda yaşayan insanlarla asla bir şey paylaşmayacaksınız. Orta Doğu’da olan budur. Ve bu şartlar altında makul bir demokrasiye sahip olmak çok zor’ dedi.

Francis Fukuyama, dünya çapında siyaset biliminin en büyük isimlerinden biri. Ford Dorsey Uluslararası Politika Yüksek Lisansını yönettiği Stanford Üniversitesi’nde profesör. Fukuyama’nın şöhreti 1992’de, çoğu kez yanlış anlaşılan ve hakkında çokça eleştiri aldığı tarihi bir makale olan ‘Tarihin Sonu’ ve ‘Son Adam’ ile geldi. Fukuyama kitabında, o zamandan beri Batı’da otoriterizmin yükselişi tarafından sorgulanan bir bildiri olan liberal kapitalizmin zaferini selamladı. Fukuyama, en sonuncusu ‘Identity’ başlıklı, dünya çapında kimlik politikalarının rolü hakkında özellikle ilginç ve iyi belgelenmiş bir makale olan birkaç başka kitap yazdı.

Amerikalı ünlü siyaset bilimci Francis Fukuyama, son kitabı Identity’yi, VilaWeb’in Genel Yayın Yönetmeni Katalan gazeteciyle tartışıyor….

fuku

Profesör Fukuyama ile Stanford’daki ofisinde, kitaplarla dolu bir odada buluşuyorum. Masasında, biz konuşmaya başlamadan önce profesörün kaldıracağı, tehditkar olduğu kadar güzel bir Ukraynalı tören topuzu var. Sohbetimiz kolay değil: Katalonya’dan bir gazeteciyle röportaj yaptığını çok iyi biliyor. Profesör Fukuyama’nın kimlik, milletler, farklılıkların yönetimi ve demokrasi üzerine çok yapılandırılmış bir söylemi var ama aynı zamanda sözlerini çok dikkatli bir şekilde ölçüyor. Bazen bazı noktalarını kabul edemiyorum ve ona karşı çıkıyorum, ama o asla tartışmadan kaçınmıyor.

-Kitabınızın başında, size göre “kimlik siyaseti” olarak bilinen şeyin liberal demokrasiler için bir tehdit oluşturduğunu açıklıyorsunuz.

-Sadece belirli bir tehdit biçimi…

-Evet. Bunun nedeni, demokrasinin işleyişini grupların değil, bireylerin oluşturduğu gerçeğinde ısrar etmenizdir. Ama bunun hep aynı olduğunu düşünmüyor musun? İşçi sendikaları bireyler değil, gruplardı. Suffragette’ler bireyler değil, gruplardı. Şimdi farklı olan ne?

-Şimdiki en büyük fark, insanların etrafında örgütlendiği grupların çoğunun gönüllü olmayan sabit özelliklere dayanmasıdır. Bir işçi sendikasına katılırsanız, bu bir birey olarak sizin seçiminizdir. Katılabilirsiniz veya katılmayabilirsiniz. Hangisine katılacağınızı seçebilirsiniz. Ama diyelim ki ırkınıza dayalı ırk grubunuzla dayanışmayı ifade ediyorsanız, bu gönüllü bir şey değil. Bu ülkede karşıdan karşıya geçerseniz ve siyah bir adam geliyorsa, “o siyahtır” diye düşünürsünüz, “o Joe” ya da başka bir kişisel özellik düşünmezsiniz. Ve bence ırk veya etnik kökene dayalı bu tanımlama bir sorun. Bir demokraside, her bireyin bir fail olduğu, yani seçimleri kendisi için yaptığı fikrine sahibiz. İnsanlar gruplarla işbirliği yapabilir, gönüllü olarak kendilerini bir araya getirebilirler. Toplumun çalışması için bunu yapmak zorundalar.

-Ama belki de siyahsın ve siyah olmanın vicdanına sahip değilsin. Ve kimlik politikaları ancak insanlar kendi kimliklerinin bilincinde olduklarında işe yarar…

-Bu tür ırksal, etnik veya cinsiyet temelli kimlik politikalarının meşru bir amacı vardır. Genellikle, daha geniş bir toplumda grupların marjinalleştirilmesi nedeniyle başlar, bazı önyargılar nedeniyle belirli kimlikleri için ciddiye alınmazlar… Yani yanlış bir şey yok: insanlar bir grubun üyelerini klişeleştiriyor ve bunlar karşı çıkıyor, grupları için adalet talep ediyorlar. , [onlar] tanınmak ve eşit olarak kabul edilmek istiyorlar. O yüzden bununla ilgili bir problemim yok.

-Ancak?

-Bence sorun, o kimlik bir tür temel nitelik haline geldiğinde, o kişi hakkında bildiğiniz en önemli şey olduğunda, bu kişinin karar verdiği veya yaptığı her şey o grubun üyeliği etrafında döndüğünde ortaya çıkıyor. Ve bu grup diğer gruplara karşı hoşgörüsüz veya saldırgan davranmaya başladığında sorunlu hale gelir. Milliyetçiliğin genel sorunu budur.

– Genel bir kural olarak milliyetçiliğin hoşgörüsüz olduğunu düşünüyor musunuz?

-Bence dünyada kimlik siyasetinin ilk büyük tezahürü Fransız devriminden sonra başlayan Avrupa milliyetçiliğiydi. Fransız devriminin liberal bir yanı var, yani insan haklarıydı; ve Fransız halkının savunması olan milliyetçi bir yanı da var. Ve bu iki ilke birbiriyle savaştı ve ne yazık ki ulusal ilke kazandı. Ya da Alman halkını düşünebilirsiniz. Orta ve Doğu Avrupa’ya dağılmışlardı ve aynı devlette bir araya gelme ve kendilerini yönetme fikrine sahiptiler. Ancak daha sonra bu fikir, kendi ülkelerinde Alman olmayanları kabul etmedikleri zaman hoşgörüsüz hale geldi ve sonunda kendi ülkeleri dışında Alman olmayanlara karşı saldırgan hale geldiler. Yani sorun bu. Bu tür bir hareket, temel bir meşru iddia ile başlayabilir,

-Ama bu sadece bir şans. Bu mutlaka olacak değil. Agresif milliyetçilikleriniz var ama hoşgörülü, savunmacı milliyetçilikleriniz de var…

-Avrupa’da, özellikle solda, milliyetçilik fikri çok reddediliyor. Çoğu insan milliyetçiliği, diyelim ki, nasyonal-sosyalizm ve çok hoşgörüsüz siyasi hareket biçimleriyle ilişkilendirir.

-Sizin düşünceniz ne?

-Bence bu bir hata. Demokrasiyle uyumlu siyasal milliyetçilik biçimleri vardır. Sadece bu da değil: Bence bir ulusal kimlik duygunuz yoksa, en başta demokrasiye sahip olamazsınız. Çünkü aynı coğrafi alanda yaşayan insanlarla asla bir şey paylaşmayacaksınız. Grupların kendi etnik kökenlerine odaklandığı ve aynı devlette diğer gruplarla birlikte yaşamak istemedikleri Orta Doğu’da olan budur. Ve bu şartlar altında makul bir demokrasiye sahip olmak çok zor.

futku2

-Hadi temellere inelim. Bugün bir milletin ne olduğunu nasıl tanımlarsınız?

-Bu yüzden Katalan bir gazeteciyle röportaj yapmaktan endişelendim!

-Niye ya?

-Çünkü bu sorunun cevabını bilmiyorum.

-Cevabı var mı?

-Modern demokratik siyaset teorisinin bize iyi bir cevap vermediği sorulardan biri de budur. Bugün var olan ulusların neredeyse tamamının demokrasi öncesi zamanlarda yaratıldığını ve birçoğunun hatırı sayılır şiddetin ürünü olduğunu düşünüyorum. İngiltere, Fransa, Almanya… hepsi ulusal kimliklerini etnik temizlikle, zorla asimilasyonla, korkunç yöntemlerle yarattılar! Ve sonra aynı milletler demokratikleşti. Dolayısıyla, özellikle Batı Avrupa’da, Fransa, İtalya veya İspanya gibi nispeten homojen uluslar üzerinde demokrasiler inşa edebilirsiniz. Ama sonra ortaya çıkıyor ki bu millet o kadar homojen değil ve otoriter dönemlerde işliyor ama demokratik zamanlarda çok daha zor. İnsanları ulusal dilin ne olması gerektiğine ikna etmeli, bir tür ortak tarih inşa etmelisin.

-Joep Leersen, Avrupa’yı bir domino taşı olarak tanımlar: Fransa ulusu icat eder, bu da Almanya’yı ulus olmaya zorlar, sonra Rusya, ardından Polonya vb. Bu, tarihte dinamik bir uluslar perspektifi fikrini vurgular ve şu soruyu gündeme getirir: uluslararası toplumun bu dinamikle başa çıkmak için herhangi bir kuralı, herhangi bir aracı olup olmadığı. Sorunun bu kural eksikliği olduğunu düşünmüyor musunuz? Belki de sorun kimlik değil, bu kimliklerle nasıl başa çıkılacağı…

-Bu önemli bir soru. Pratik siyasetin belirli genel ilkelere göre işlemesini istiyorsunuz ve örneğin bir ulusun sınırları konusunda yapılabilecek pek çok seçim var. Ancak teori özellikle iyi bir rehberlik sağlamaz. Ernest Gellner, Avrupa’nın ulusları XIX yüzyılda ekonomik gelişme nedeniyle yarattığını savunuyor. Ekonominin daha büyük birimleri daha verimliydi ve örneğin düzgün çalışmak için ortak bir dile ihtiyacınız var. Dil temelli milliyetçiliğin yükselişe geçmesinin nedenlerinden biri de buydu. Bu kültür temelli örgütlenme biçimine sahip olmanızın nedenlerinden birinin de ekonomik bir mantığı olduğunu savundu.

-Ama şimdi ne oluyor? Kitabınızda küreselleşme, yeni ekonomi, internet vb. nedeniyle dünyada meydana gelen büyük değişiklikler konusunda ısrar ediyorsunuz. Etrafındaki her şey bu kadar değişirken bu eski düzeni korumak mümkün mü? Sırf çevremiz çok hızlı değişiyor diye, kitabınızda söylediğiniz gibi, haysiyeti ima eden bu kimlik fikrinin demokratik toplumlarımız için bir tür olumlu yükseltme olarak görülebileceğini ne ölçüde düşünüyorsunuz?

-Küreselleşme ve küresel pazarların büyümesi, insanların daha önce örgütlendiği eski sınırlara ve topluluklara saygı göstermede başarısız oluyor. Pek çok insan, örneğin işlerinin çok uzak yerlerde yapılan seçimlere bağlı olduğu bir dünyada çok rahatsız bir şekilde yaşıyor. Popülist tepkinin bir kısmı buna dayanıyor…

Yazının devamı:

Devamı…
Yorumunuz

Cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir