İran protestolarında son durum: Tahran’da kalabalık gösterilerde valilik binası ateşe verildi ülkede internet kapatıldı

İran’da para birimi riyalin rekor düzeyde değer kaybetmesinin ardından Tahran’da kapalı çarşı esnafının 28 Aralık’ta başlattığı protestolar 13. gününde ülkenin büyük bir bölümüne yayılmış durumda.Ülke çapında yayılan protestoların ülke liderliği üzerindeki baskıyı artırmasıyla perşembe gecesi internet kapatıldı. Öte yandan eylemlerde ölü sayısı 42’ye çıktı. Protestocular rejim sembolleri ile bir valilik binasını ateşe verdi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan perşembe günü, gösterilerin ele alınışında itidal çağrısında bulundu. Pezeşkiyan, internet sitesinde yaptığı açıklamada, “Her türlü şiddet veya zorlayıcı davranıştan kaçınılmalıdır” diyerek, “azami itidal” ve “diyalog, katılım ve halkın taleplerini dinleme” çağrısında bulundu.

Protestoların tetikleyicisi olan ülke para biriminin ani değer kaybı ve genel ekonomik durgunluk, hükümetin protestocuların sorunlarını ele almasını zorlaştırdı. Para birimi değer kaybetmeye devam ederken, hükümet ithalatçılar için sübvanse edilmiş döviz kurunun sona erdiğini duyurdu. Bu karar, gıda fiyatlarının şimdiden yükselmesine neden oldu.

Protestoların devam ettiği 8 Ocak akşamı İran’ın birçok şehrinde binlerce kişi yürüyüş yaptı. Kalabalık “Diktatöre ölüm” sloganları atıyor.

Netblocks, Tahran ve İran’ın diğer bölgelerinde internetin tamamen kesildiğini duyurdu.

Güvenlik kaynaklarına yakın Tasnim Haber Ajansı, “evlerinden slogan atanların tespit edileceği, uyarılacağı ve tutuklanacağı” yönünde bir video yayınladı.

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivist Haber Ajansı’na göre 7 Ocak itibarıyla protestolar 11 şehre ve 31 vilayete yayılmış durumda.

Sosyal medyadaki görüntülerde eylemcilerle güvenlik güçleri arasında yoğun çatışmalar yaşanıyor ve silah sesleri geliyor.

İran’daki yarı resmi Fars haber ajansı, güneybatıdaki Lordegan kentinde silahlı kişilerin saldırısı sonucu iki polisin öldürüldüğünü bildirdi.

7 Ocak Çarşamba günü konuşan Yargı Erki Başkanı Kulam Hüseyin Muhsini Ejei, “İslam Cumhuriyeti’ne karşı düşmana yardım edenlere müsamaha gösterilmeyeceğini” söyledi.

Reuters haber ajansına göre, Ejei, İsrail ve ABD’yi ülkesinde iç karışıklık çıkarmak için hibrit yöntemler izlemekle suçladı.

Tahran, ABD Başkanı Donald Trump’ın protestocuların şiddetle bastırılmaması uyarısıyla birlikte uluslararası baskı altında.

Trump, 4 Ocak Pazar günü yaptığı açıklamada, İran için, “Geçmişte olduğu gibi insanları öldürmeye başlarlarsa Amerika Birleşik Devletleri’nin çok sert yanıtıyla karşılaşacaklar” dedi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Trump’ın açıklamasına, “İran’ın iç meseleleri hiçbir yabancı ülkeyi ilgilendirmez” yanıtını verdi.

Çarşamba günü düzenlenen İran kabine toplantısının ardından konuşan Arakçi, ABD başkanının protestoculara verdiği desteği “müdahaleci” olarak nitelendirdi ve “herhangi bir sorun varsa, bunların çözüleceğini” umduğunu ifade etti.

Diğer yandan İran hükümeti geçmişte protestocuları genellikle “isyancı” olarak nitelendirirken, son protestolarda yetkililer protestocular ve “isyancılar” arasında ayrım yapılması gerektiğinin altını çiziyor.

Çarşamba günü konuşan yardımcısı, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın göstericilere müdahale edilmemesi emri verdiğini söyledi.

AFP haber ajansına göre, “Ateşli silah, bıçak ve pala taşıyan ve polis karakollarına ve askeri tesislere saldıranlar isyancıdır ve protestocuları isyancılardan ayırmalıyız” diye ekledi.

İran’da yönetim 2022’deki Mahsa Amini protestolarından bu yana en büyük kitlesel gösterilerle karşı karşıya.

Protestoların ilk 10 gününde en az 27 kişi öldüğü ve 1500’den fazla kişinin tutuklandığı bildiriliyor.

İran basını Çarşamba günü bir polis memurunun öldürüldüğünü aktardı.

İnsan hakları aktivistleri ağı HRANA ise en az 36 kişinin öldüğünü ve en az 2076 kişinin tutuklandığını aktardı.

4 Ocak’ta İran polisinin İlam şehrindeki İmam Humeyni Hastanesi’ne baskın düzenleyerek, içeride biber gazı kullandığına dair videoların paylaşılması İran içinde ve dışında geniş yankı uyandırdı.

Uluslararası Af Örgütü 6 Ocak Salı günü, hastaneye yapılan saldırıyı kınayarak “uluslararası hukukun ihlali” olduğunu belirtti.

İran parlamentosu, Çarşamba günü iddiaların araştırıldığını açıkladı.

İran Sağlık Bakanı Mohammad Rıza Zaferkendi de güvenlik güçlerinin yaralı protestocuları hastanelerden çıkardığı iddialarını yalanladı.

İran hükümeti, Pazartesi günü hane halklarına aylık yaklaşık yedi dolarlık ödeme yapılacağını duyurdu.

Resmi istatistiklere göre, enflasyon Aralık ayında yüzde 42’yi aştı.

İran’da resmi para birimi riyal ancak enflasyon ve para biriminin değer kaybı sorunları karşısında tümen kullanıma sunulmuştu.

Bir tümen 10 riyale eşit.

Kürt partiler protestolara devam edilmesini istiyor

Kürt partileri, “Kirmanşah, İlam ve Loristan’daki rejim suçlarını” kınayan bir açıklama yayımladı.

7 Ocak’ta paylaşılan yazılı açıklamada, İslam Cumhuriyeti yönetimine karşı Kürdistan eyaletinde ve İran’ın Kürt bölgelerinde genel grev çağrısında bulunuldu.

Ayrıca, altı Kürt kadın örgütü ortak bir bildiri yayınlayarak özellikle İlam ve Kirmanşah’ta protestoların şiddetle bastırılmasını kınadı.

Farklı cezaevlerinde bulunan bir grup Kürt siyasi mahkumun da protestolarla eş zamanlı olarak cezaevlerinde greve gideceklerini açıkladığı belirtildi.

Yetkililer, protesto hakkının meşru olduğunu ancak isyancılar ve yabancı destekli sabotajcıların protestoları ele geçirdiğini söyleyerek protestocuları giderek daha fazla şiddet yanlısı olarak göstermeye başladı.

(BBC Türkçe,Haber Merkezi)