BBC Monitoring haber izleme servisine göre Irak’taki Şii ağırlıklı paramiliter güç Halk Seferberlik Güçleri (PMF) ya da Haşdi Şabi, 28-29 Temmuz gecesi gerçekleşen saldırılarda en az 20 mensubunun öldüğünü, 32 kişinin de yaralandığını açıkladı.Haşdi Şabi, Irak’taki İran destekli çok sayıda paramiliter güçten biri. Peki bu güçlerle ilgili neler biliniyor, Irak’ta diğer Şii milisler hangileri?
Irak’taki Şii milislerin en büyük çatı yapılanması olan Halk Seferberlik Güçleri (Haşdi Şabi), ağırlıklı olarak Şii silahlı gruplardan oluşuyor ve bünyesinde en az 40 farklı grubu barındırıyor. Yapı, 2014 yılında IŞİD’in Musul’u ele geçirmesinin ardından, Şii din adamı Ayetullah Ali es-Sistani’nin halka IŞİD’e karşı silahlanma çağrısı yapmasıyla kuruldu.
Haşdi Şabi’nin öne çıkan grupları arasında Hadi el-Amiri liderliğindeki Bedir Örgütü, Kays el-Hazali’nin Hak Ehli Birlikleri (Asaib Ehl el-Hak), Mukteda es-Sadr’ın Barış Tugayları (Seraya es-Selam) ve İran tarafından desteklendiği öne sürülen Hizbullah Tugayları (Ketaib Hizbullah) bulunuyor.
Haşdi Şabi bünyesindeki en güçlü yapılardan biri olan Hizbullah Tugayları, 2012’de başlayan Suriye iç savaşında Beşşar Esad yönetimini desteklemek amacıyla Suriye’ye savaşçı gönderen ilk Iraklı gruplardan biri oldu. Grup, IŞİD’e karşı yürütülen mücadelede Lübnan Hizbullahı’ndan saha eğitimi aldı. ABD Ulusal İstihbarat birimlerine göre örgütün yaklaşık 10 bin üyesi bulunuyor. Iraklı yetkililer ve örgüt mensuplarının açıklamalarına göre envanterinde insansız hava araçları (İHA), roketler ve kısa menzilli balistik füzeler yer alıyor.
IŞİD’e karşı yürütülen operasyonlarda önemli rol oynayan Haşdi Şabi savaşçıları, örgütten geri alınan bazı kasaba ve köylerde Sünni sivillere kötü muamelede bulunmakla da suçlandı.
Irak hükümeti son yıllarda Haşdi Şabi bünyesindeki silahlı grupları devlet kontrolüne almak için çeşitli adımlar attı. Mart 2018’de dönemin Başbakanı Haydar el-İbadi milislerin güvenlik güçlerine entegre edilmesini öngören bir kararname yayımladı. Temmuz 2019’da ise Başbakan Adil Abdülmehdi, tüm Haşdi Şabi gruplarının siyasi bağlantılarını kesmesini ve resmi izin olmadan silah taşımamasını zorunlu kılan yeni bir karar aldı. 3 Ocak 2020’de ise Haşdi Şabi’nin üst düzey komutanlarından Ebu Mehdi el-Mühendis, Bağdat Havalimanı’nda düzenlenen ABD hava saldırısında öldürüldü.
Irak İslami Direnişi
Irak İslami Direnişi (IRI), Irak ve Suriye’de faaliyet gösteren İran yanlısı milis gruplarını bir araya getiren bir çatı yapı olarak tanımlanıyor. Bu isim ilk kez Ekim 2023’te Gazze’de İsrail ile Hamas arasında savaşın başlamasının ardından kullanılmaya başlandı.
Yapının içinde Seyyid eş-Şüheda Tugayları, En Nüceba Hareketi, Hizbullah Tugayları ve Haşdi Şabi bünyesindeki çeşitli Şii milis grupları bulunuyor. Grup, Irak ve Suriye’deki ABD üslerine, ayrıca İsrail ve Golan Tepeleri’ndeki askeri hedeflere yönelik çok sayıda İHA ve füze saldırısını üstlendi. Bu saldırıların büyük bölümünün İsrail hava savunma sistemleri tarafından engellendiği veya hedefe ulaşmadan düştüğü bildirildi.
Ocak 2024’te Ürdün’deki bir ABD üssüne düzenlenen saldırıda üç ABD askerinin öldüğü açıklanırken, Ekim 2024’te Golan Tepeleri’ndeki bir İHA saldırısında iki İsrail askerinin hayatını kaybettiği bildirildi.
Silah bırakma süreci
Irak Başbakanı Ali Zeydi, göreve gelmesinin ardından merkezi yönetimin otoritesini güçlendirmek amacıyla milis grupların silahsızlandırılması veya orduya entegre edilmesi için bir süreç başlattı. ABD’nin yaptırım tehditlerinin de etkisiyle hazırlanan plan kapsamında özel bir komite kuruldu ve milislere ordu, polis ve terörle mücadele teşkilatında görev alma gibi teşvikler sunuldu.
Silahsızlanma ya da güvenlik güçlerine entegrasyona Barış Tugayları, Asaib Ehl el-Hak, İmam Ali Tugayları ve Bedir Örgütü olumlu yaklaşırken, Hizbullah Tugayları ve Seyyid eş-Şüheda Tugayları dahil bazı güçlü grupların silah bırakmayı reddettiği bildirildi.
